Κλάδεμα ελιάς: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε

Το κλάδεμα είναι ίσως η σπουδαιότερη εργασία μιας και από αυτή εξαρτάται η καρποφορία και η μακροζωία των δέντρων.

Ο κλαδευτής θα πρέπει να αφαιρεί τα κλαδιά που πρέπει και όχι αυτά που τον βολεύουν.

Οι στόχοι του κλαδέματος είναι:

1. Διαμόρφωση σκελετού.
2. Το ισοζύγιο μεταξύ βλάστησης, ζώνης καρποφορίας και ριζικού συστήματος.
3. Αφαίρεση προσβεβλημένων βλαστών και καρπών.
4. Αύξηση άμεσου φωτισμού και αερισμού (προσοχή στα εγκαύματα).
5. Η ελαχιστοποίηση της μη παραγωγικής περιόδου.
6. Η παράταση της περιόδου σταθερής απόδοσης του φυτού.
7. Η αύξηση της παραγωγής και της διευκόλυνσης της συλλογής.
8. Η εξοικονόμηση υγρασίας, που είναι περιοριστικός παράγοντας σε ξερικούς ελαιώνες.
Α. Κλάδεμα μορφώσεως 
Με το κλάδεμα αυτό δίνουμε στην ελιά ένα ορισμένο σχήμα, ουσιαστικά διαμορφώνουμε έναν ανθεκτικό σκελετό που θα ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις μας και το οποίο δεν έχει σε τίποτα να κάνει με την "ωραία" εμφάνιση του δέντρου, αλλά με την ικανοποιητική υγεία του και την κανονική καρποφορία του. Το κλάδεμα αυτό γίνεται τα πρώτα χρόνια.
1. Ελεύθερο κύπελλο 
Για τη διαμόρφωση στο σχήμα αυτό, τα δενδρύλλια κόβονται σε ύψος 80-160 εκ από το έδαφος κατά τη μεταφύτευση. Την πρώτη χρονιά, επιδιώκεται η δημιουργία πλάγιων βλαστών σε κανονικές αποστάσεις γύρω από τον κεντρικό βλαστό.
2. Χαμηλό κύπελλο
Η διακλάδωση των βραχιόνων γίνεται από πολύ χαμηλά, στα 30-40 εκ. από το έδαφος.
3. Θαμνώδες σχήμα
Δεν γίνεται καμία επέμβαση κλαδέματος στα πρώτα 5-6 χρόνια και μετά αφαιρούνται μόνο οι καχεκτικοί βλαστοί και οι κορυφές που υπερβαίνουν σε ύψος τα 3 μέτρα. Το θαμνώδες σχήμα έχει ορισμένα σημαντικά πλεονεκτήματα για εντατική καλλιέργεια:

• Τα δένδρα μπαίνουν γρηγορότερα στην καρποφορία.
• Δίνουν μεγαλύτερη μέση στρεμματική απόδοση σε σύγκριση με άλλα σχήματα.
• Κάνουν δυνατή τη συγκομιδή χωρίς σκάλες, μειώνοντας έτσι το κόστος.

Τόσο το θαμνώδες όσο και το χαμηλό κύπελλο έχουν το μειονέκτημα ότι δυσχεραίνουν τη μηχανική καλλιέργεια του εδάφους και επίσης κάνουν σχεδόν αδύνατη τη συλλογή του ελαιοκάρπου από το έδαφος. Ένα βελτιωμένο χαμηλό σχήμα, χωρίς τα μειονεκτήματα αυτά, είναι το χαμηλό κυλινδρικό με μονό κορμό και χαμηλή διακλάδωση κόμης.
Για τις ελληνικές κλιματικές συνθήκες πρέπει να προτιμάται το ημισφαιρικό σχήμα με το οποίο δίνουμε στο δέντρο το σχήμα της ανοιχτής ομπρέλας. Στο ημισφαιρικό σχήμα αφαιρούνται οι λαίμαργοι βλαστοί, εφόσον με την αφαίρεσή τους δεν δημιουργείται κενό. Εάν δημιουργείται κενό, κορυφολογούνται προκειμένου να βλαστήσουν πλάγιοι κλάδοι. Ακόμα, σε περίπτωση που τα εξωτερικά πλάγια κλαδιά είναι πολύ πυκνά πρέπει να αφαιρούνται για να εισέρχεται περισσότερος αέρας και φως.
Β. Κλάδεμα καρποφορίας
Μετά το πέρασμα από την νεαρή ηλικία στην ενήλικη ζωή, το ελαιόδενδρο απαιτεί εφαρμογή κλαδέματος καρποφορίας.
Με το κλάδεμα θέλουμε να μεταφερθούν τα φωτοσυνθετικά προϊόντα στους καρπούς. Πριν την όποια επέμβαση, είναι απαραίτητη η γνώση του τρόπου που καρποφορεί.
Η ελιά καρποφορεί σε βλαστούς του προηγούμενου έτους. 
Η καρποφόρα επιφάνεια βρίσκεται σε μία ημισφαιρική ζώνη, που περιβάλει την περιφέρεια του δένδρου σε βάθος 60-90εκ. Πολύ ζωηροί βλαστοί δεν είναι καρποφόροι (έχουν μόνο βλαστοφόρους οφθαλμούς), ενώ οι αδύνατοι βλαστοί δίνουν ελάχιστους καρπούς.
Για το λόγο αυτό, σκοπός του κλαδέματος καρποφορίας είναι η δημιουργία βλαστών μέτριου μήκους και η διατήρηση της καρποφόρας ζώνης σε καλή ζωηρότητα και με καλό φωτισμό. Αυτό επιτυγχάνεται απομακρύνοντας βλαστούς που επικαλύπτονται και που βαίνουν προς το εσωτερικό καθώς και λαίμαργους (αφήνουμε μόνο αντικαταστάτες).
Γενικά όπως προείπαμε προσπαθούμε να κάνουμε παραγωγικούς βλαστούς μέτριας ζωηρότητας 20-50 εκκαρατομώντας τα ψηλά σημεία αλλά κρατώντας το κεντρικό ξύλο προστατευμένο από το έντονο φως του ήλιου που μπορεί να δημιουργήσει εγκαύματα και φανερώνουμε όσο το δυνατόν περισσότερα φύλλα. Οι παραπάνω στόχοι είναι δύσκολο να επιτευχθούν σε πυκνά φυτεμένα δένδρα που σκιάζονται το ένα από το άλλο.
Στην περίπτωση αυτή, η καρποφόρα ζώνη περιορίζεται στις κορυφές των δένδρων και σε κάποια σημεία προς τη νότια πλευρά τους που τα βλέπει ο ήλιος. Στα δένδρα αυτά, όταν κόβονται οι κορυφές για χαμήλωμα των δένδρων, μειώνεται πολύ η απόδοσή τους γιατί αφαιρείται σημαντικό μέρος της καρποφόρας επιφάνειας.
Στα παραγωγικά δένδρα που είναι καλοκλαδεμένα και χαμηλά, συνιστάται να γίνεται κάθε χρόνο ένα μέτριο (όχι αυστηρό) κλάδεμα καρποφορίας, με αφαίρεση των πυκνών και νεκρών κλαδίσκων από την καρποφόρο ζώνη, επειδή με την πάροδο του χρόνου η ζώνη αυτή έχει την τάση να πυκνώνει και να γεμίζει με μικρούς βλαστούς. Κάνοντας το παραπάνω κλάδεμα, βελτιώνεται το μήκος των βλαστών και εξασφαλίζεται καλός φωτισμός στην καρποφόρα ζώνη.
Το κλάδεμα αυτό πρέπει να είναι αυστηρότερο σε δένδρα που αναπτύσσονται σε άγονα και ξηρά εδάφη, ώστε να περιορίζεται η φυλλική επιφάνεια και να εξοικονομούνται θρεπτικά στοιχεία και νερό για τη νέα καρποφόρα βλάστηση. Αντίθετα, σε δένδρα που αναπτύσσονται σε γόνιμα εδάφη, ή που λιπαίνονται και αρδεύονται, το κλάδεμα δεν πρέπει να είναι αυστηρό, επειδή υπάρχει επάρκεια θρεπτικών στοιχείων και νερού τόσο για την υπάρχουσα καρποφορία, όσο και για τη δημιουργία της νέας καρποφόρας βλάστησης.
Στην τελευταία αυτή περίπτωση, το αυστηρότερο κλάδεμα δίνει λαίμαργους βλαστούς που αργούν να μπουν σε καρποφορία. Το κλάδεμα καρποφορίας στις επιτραπέζιες ποικιλίες, αν γίνει σωστά, μπορεί να βελτιώσει το μέγεθος των καρπών. Για το σκοπό αυτό συνιστάται καλύτερα να γίνεται στις χρονιές υπερβολικής καρποφορίας αραίωση καρποφόρων κλαδίσκων λίγο μετά την καρπόδεση.
Συνοψίζοντας αναφέρω τα σημεία στα οποία πρέπει να δώσει έμφαση ο κλαδευτής:
Πριν κλαδέψουμε κάνουμε μια νοητή προσέγγιση κλαδέματος. Καλό είναι ο ίδιος κλαδευτής να κάνει το κλάδεμα κάθε χρόνο και να γνωρίζει το ιστορικότων δέντρων και ακόμη καλύτερα να είναι κλαδευτής ο ιδιοκτήτης.
Η ύπαρξη και τα είδη των λαίμαργων είναι ο τρόπος που η Ελιά προσπαθεί να μας μιλήσει και ανάλογα με τον τρόπο καλλιέργειας, τις δυνατότητες του εδάφους και της κατάστασης του φυτού εμείς πρέπει να ανταποκριθούμε.
Λαμβάνουμε υπόψη τον τρόπο καλλιέργειας και κυρίως λίπανση και άρδευση. Χρυσός κανόνας, τα δέντρα που λιπαίνονται και ποτίζονται δεν τα κλαδεύουμε πολύ κατά τη συλλογή ούτε τους πρώτους μήνες του χειμώνα. Αυτό γίνεται διότι τα θρεπτικά συστατικά κατευθύνονται στα φύλλα και εκεί θα μεταμορφωθούν σε τέτοια μορφή που να μπορούν να χρησιμοποιηθούν από το φυτό. Εάν η κόμη είναι μικρή και αυστηρά κλαδεμένη τότε δεν μπορεί να γίνει μετατροπή αυτών των συστατικών από το δέντρο, μεγάλο μέρος αυτών πάνε χαμένα και θα οδηγηθούμε σε έντονη βλαστομανία με πολλούς λαίμαργους και ακαρπία.
Εφαρμόζουμε:
Ελαφρύ κλάδεμα: όταν ο μέσος όρος μήκους βλαστών της προηγούμενης χρονιάς είχε μήκος βλαστών μεγαλύτερους από 30 εκ. Στο ελαφρύ κλάδεμα αφαιρούμε το 1/6 του δέντρου όταν το μήκος των βλαστών ήταν 15 -30 εκ.
Στο μέτριο κλάδεμα αφαιρούμε 1/3 έως ¼ του δέντρου.
Αυστηρό ορίζεται το κλάδεμα που αφαιρούμε πάνω από το 50% του δένδρου και το μήκος των βλαστών είναι κάτω από 15 εκ.

• Έντονα αβαθή, πετρώδη και άγονα εδάφη έχουν δέντρα με μικρό ριζικόσύστημα άρα η αναλογία φυλλώματος ρίζας πρέπει να διατηρείται αφαιρώντας φύλλα, αλλιώς έχουμε απορρόφηση των λίγων θρεπτικών απότην κόμη και οδηγούμαστε σε μειωμένη καρποφορία
• Ξεκινώντας το κλάδεμα: αρχικώς εντοπίζουμε μπαίνοντας κάτω από το δέντρο και αφαιρούμε τα άρρωστα και προσβεβλημένα τμήματα που προκαλούνται από ασθένειες όπως το κυκλοκόνιο, το λεκάνιο, καρκίνωμα ή και από τροφοπενίες καλίου ή βορίου ιδίως μετά από έντονα παραγωγικές χρονιές, κάνοντάς τα υγιή και μειώνοντας έτσι τον κίνδυνο μολύνσεων.

Τα αρρώστα τμήματα απορροφούν από το δέντρο πιο πολλά θρεπτικά συστατικά και χυμούς στην προσπάθειατους να επανέλθουν σε φυσιολογική κατάσταση και αυτό στερεί θρεπτικά συστατικά από σημεία που θέλουμε να κατευθυνθούν. Αφαίρεση όσων βλαστών δεν καρποφόρησαν, ενώ ήταν αναμενόμενο.
Ο αριθμός των βλαστών που απομακρύνονται εξαρτάται από το βαθμό καρποφορίας του δέντρου. Εάν αυτό καρποφόρησε επαρκώς, τότε κόβονται όλοι οι διετείς βλαστοί που δεν έδωσαν καρπό και γίνεται απομάκρυνση των βλαστών που καρποφόρησαν κατά 50%. Σε κάθε περίπτωση η εφαρμογή του συνόλου ή μέρους των παραπάνω επεμβάσεων θα εξαρτηθεί από την εικόνα του ελαιώνα, τις ικανότητες των κλαδευτών και την εκτίμηση του κόστους κλαδέματος.
Γ. Κλάδεμα ανανέωσης 
Η ελιά έχει την ικανότητα να αναβλαστάνει από οποιοδήποτε σημείο του ξύλου της μετά από κοπή και αυτό το χαρακτηριστικό είναι που της δίνει τη γνωστή μακροζωία της. Για το λόγο αυτό, είναι δυνατή η ανανέωση γερασμένων δένδρων, δέντρων που η παραγωγή είναι μικρή σε ποσότητα ή που και ακόμα το μέγεθος του καρπού έχει μικρύνει σημαντικά, καθώς επίσης και η αποκατάσταση δένδρων που ζημιώθηκαν από παγετό, ασθένεια η φωτιά.
Γερασμένα, χαμηλής παραγωγικότητας δένδρα, ανανεώνονται με κόψιμο του κορμού χαμηλά ή στο σημείο διακλάδωσης (σταυρός).
Για μερική ανανέωση ή περιορισμό της κόμης σε πυκνοφυτεμένα δένδρα που σκιάζονται, το κόψιμο γίνεται στους βραχίονες ή στις πρώτες διακλαδώσεις τους σε ανάλογο ύψος.
Στα σημεία κοπής αναπτύσσονται λαίμαργοι από τους οποίους επιλέγονται οι καταλληλότεροι για το σχηματισμό του νέου σκελετού του δένδρου.
Το δένδρο μπαίνει πάλι σε καρποφορία μετά από 3-5 χρόνια. Για την αποκατάσταση δένδρων που επλήγησαν από παγετό, τα δένδρα αφήνονται για ένα χρόνο, ώστε να εκδηλωθεί η πραγματική έκταση της ζημιάς. Από τους νέους βλαστούς που στο μεταξύ εκπτύσσονται, θα σχηματιστούν οι νέοι κλάδοι του δένδρου, ενώ αφαιρούνται όλα τα κατεστραμμένα μέρη.
Η ύπαρξη και τα είδη των λαίμαργων είναι ο τρόπος που η Ελιά προσπαθεί να μας μιλήσει και ανάλογα με τον τρόπο καλλιέργειας, τις δυνατότητες του εδάφους και της κατάστασης του φυτού εμείς πρέπει να ανταποκριθούμε.
Έχουμε 3 ειδών λαίμαργους:
Στη βάση του δέντρου τα λεγόμενα κολορίζια ή αγριλίδια ή παραφυάδες και δείχνουν ότι δεν είναι εύκολη η κυκλοφορία χυμών προς τα πάνω, προχωράμε σε κλάδεμα ανανέωσης.
Οι κάθετοι λαίμαργου που είναι κυρίως στο μέσον του δέντρου και δρουν έντονα ανταγωνιστικά προς την καρποφορία. Δεν αφαιρούνται όλοι αυτοί οι λαίμαργου άλλα επιλέγονται κάποιοι και με κατάλληλη διαμόρφωση (κορυφολόγηση-λύγισμα) αποτελούν κλάδους ανανέωσης-αντικαταστάτες ή και σκίασης.
Λαίμαργοι στα σημεία καμπής στις ποδιές, αυτοί είναι χρησιμότατοι διότι αυτοί θα δώσουν την παραγωγή στις επόμενες 3-8 χρονιές. Όχι αυστηρά κλαδέματα σε αυτά τα σημεία, αυτός ο λαίμαργος με μια μικρή παραγωγή θα λυγίσει και θα αντικαταστήσει τη γερασμένη ποδιά. Μια ποδιά πρέπει να αντικαθίσταται σε 4-5 χρόνια
Αποτυχημένα κλαδέματα

• Εξασθενεί το δέντρο άδικα.
• Δημιουργεί περιττές τομές που είναι εστίες μολύνσεων.
• Εγκαύματα
• Ακαρπία

Πότε και με ποια ένταση γίνονται τα κλαδέματα; 
Προκειμένου να απαντηθούν τα παραπάνω ερωτήματα λαμβάνονται υπόψη τα ακόλουθα:

• Ο όγκος των βροχοπτώσεων κατά την περίοδο του φθινοπώρου και του χειμώνα.
• Ο όγκος της εσοδείας του έτους που πέρασε.
• Η βλαστική κατάσταση του δένδρου τη στιγμή που θα επέμβει ο κλαδευτής.
• Ο προορισμός του φορτίου (επιτραπέζια κατανάλωση ή ελαιοποίηση).
• Η πυκνότητα φύτευσης και ο τύπος του κλαδέματος που πρόκειται να γίνει.

Το κλάδεμα της ελιάς θα πρέπει να γίνεται αμέσως μετά την συγκομιδή των καρπών και πρίν από την έναρξη εκπτύξεως της νέας βλάστησης. Όταν όμως τα ελαιόδενδρα είναι προσβεβλημένα από το βακτήριο της φυματίωσης, τότε το κλάδεμα θα πρέπει να γίνεται καλοκαίρι για να αποφευχθεί η διασπορά του βακτηρίου.
Αν όμως πρέπει να γίνει το χειμώνα τότε τα κλαδευτικά εργαλεία καθώς και οι τομές πρέπει να απολυμαίνονται συχνά. Γενικά το κλάδεμα μπορεί να γίνει σε όλη την περίοδο από το φθινόπωρο ως τους πρώτους μήνες της άνοιξης. Όμως δεν θα πρέπει να γίνεται πριν και κατά την περίοδο του χειμώνα σε περιοχές που πλήττονται συχνά από παγετούς. Γενικά επειδή τα δέντρα κατά τους φθινοπωρινούς μήνες έχουν την τάση να αποθηκεύουν θρεπτικά συστατικά, τα φθινοπωρινά κλαδέματα μπορεί να στερήσουν το δέντρο από οργανικές ουσίες που παράγονται στις θέσεις παραγωγής (ώριμα φύλλα) εάν τα απομακρύνουμε.
Τα κλαδεμένα κλαδιά θα πρέπει να απομακρύνονται από τα κτήμα μέχρι τις αρχές Απριλίου.


Πηγή: Νικόλαος Μπαρτσώκας, Α.Σ. Ενωση Αγρινίου, Γεωπόνος Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα...

Γιά την ιστορία που χάνεται ! Η Γέφυρα της Παπαδιάς ...

Πιθανόν πολλοί από τους αναγνώστες να έχουν ταξιδέψει με το τρένο στην διαδρομή Αθήνα –Θεσσαλονίκη  και να έχουν «θαυμάσει» την άγρια ομορφιά του τοπίου όταν το τρένο διέρχεται πάνω από μία « φοβερή » σιδερένια γέφυρα  που σε ύψος ξεπερνά τα  300 μέτρα.

Από τον  Μπράλο  έως   τη Λαμία ο μηχανοδηγός του τραίνου είναι στην τσίτα συνεχώς, μιας και η διαδρομή εδώ είναι από τις πιο δύσκολες του σιδηροδρομικού δικτύου, μέσα σ' απόκρημνα λαγκάδια κι απότομες  βουνοπλαγιές, που ασυναίσθητα «αγριεύουν » το μάτι του επιβάτη.

Στο πέρασμα των αιώνων η φύση διαμόρφωσε  βαθιές χαράδρες ενώ  οι νεροποντές  ολοκληρώσανε  με τρόπο αυθαίρετο το έργο τους κατασκευάζοντας απρόσιτα φαράγγια που έκαναν τον άνθρωπο να διαθέσει πολύ μυαλό, κόπο και έξοδα για να κατορθώσει να τα δαμάσει

Που και που κάποιο χωριό μισοεγκαταλειμμένο  κουρνιάζει σ' αυτά τα υψώματα, όπου χιμάει με ορμή ο άνεμος θαρρείς ολοσχερώς για να το ξεριζώσει.

Πέρασα ένα φεγγάρι εκεί σε μια απ' αυτές τις βαθιές  χαράδρες σαν  αρχιφύλακας  από τους μαυροσκούφηδες της Αυλώνας   στο  στρατιωτικό φυλάκιο  που φύλαγε την σιδερένια γέφυρα του τραίνου, πάνω από το ρέμα που  κυλούσε ανάμεσα στα τέσσερα σιδερένια πόδια της- τρακόσια μέτρα ύψος, μπορεί και παραπάνω με τα γερμανικά πολυβολεία στις δύο τις άκρες

Το τραίνο  ερχόμενο από την Αθήνα ξεπρόβαλε από το βάθος ενός  προπολεμικού  πέτρινου τούνελ πριν μπει πάνω στη σιδερένια γέφυρα και κάνει τα σιδερένια κόκαλά της να τρίξουν απ' το βάρος για να περάσει έπειτα σαν φίδι αργόσυρτο μπροστά απ' τη σκοπιά και το παμπάλαιο στρατιωτικό φυλάκιο,  που το πέρασμα του χρόνιου  είχε μετατρέψει σε μισο-ερείπιο  και μόνο με την προσωπική φροντίδα των στρατιωτών κατόρθωνε και έστεκε ακόμα όρθιο 

Όλη αυτή  η περιοχή με τ΄ άγριο τοπίο  φέρει το όνομα ΄΄ γέφυρα της Παπαδιάς΄΄.

Διαβάστε τώρα την τραγική ιστορία που έδωσε ετούτο τ' όνομα στον τόπο αυτό.

Ήτανε λένε άλλοτε πάνω στο χωριό,,μισή ώρα δρόμο με τα πόδια απ' τη γέφυρα στη δημοσιά που πάει οδικός από τον Μπράλο στη Λαμία ένας νεαρός ιερέας βίαιος κι αυστηρός.

Μισούσε αυτούς που είχαν ξεφύγει απ΄το δρόμο του Θεού. Πρώτα αυστηρός στον ίδιο του τον εαυτό, ήταν αμείλικτος για θέματα θρησκείας μ΄ όλους τους  παραβάτες τους πιστούς.

Μα προπαντός αυτό που τον αηδίαζε και τον εξόργιζε ήτανε ένα πράγμα, ο έρωτας.

Τον καταλάμβανε ανεξέλεγκτη οργή μπροστά στο βρομερό όπως έλεγε σμίξιμο των ρυπαρών, μες τα χωράφια κάτω απ τα σκοίνα ,η πάνω στ'; άχυρα σε κάποιο στάβλο για τα ζώα του χωριού.

Ήτανε κτήνη έλεγε ετούτοι οι άνθρωποι και τους μισούσε για την βρομερή τους την ψυχή. Ακόμα και τα καλαμπούρια των γερόντων που μίλαγαν στον καφενέ

για τέτοιες απολαύσεις, τα'; άκουγε με αηδία και περιφρόνηση.

Ίσως κάποιες ορέξεις ανικανοποίητες να τον δυνάστευαν, κάποιες κρυφές επιθυμίες του κορμιού του, που τις κρατούσε δέσμιες, ο πουριτανισμός του σχήματος του τόπου και της εποχής.

Σε κάθε τι που είχε σχέση με τη σάρκα τον διαβόλευε, γίνονταν εξοφρενών, κι έσπερνε απειλές και τρομερούς υπαινιγμούς, την Κυριακή στα πύρινα κηρύγματά του, που έκαναν τις κοπελιές να κοκκινίζουν κι όλους τους  νέους να κοιτάζουν σαν χαμένοι τον παπά.

 ΄΄ Δεν παίζει ο παπάς με τέτοια πράγματα΄΄ λέγαν οι χωριανοί καθώς γυρίζανε στα σπίτια τους σαν σχόλαγε την Κυριακή η λειτουργία.

Μάλιστα μια φορά χωρίς  να συντρέχει σπουδαίος λόγος  αποτρελάθηκε εντελώς.

Μες την αυλή ενός αγροτικού σπιτιού που πήγαινε να κάνει βασκανία, είδε ένα τσούρμο από παιδιά της γειτονιάς, γύρω απ'  του σκύλου το σπιτάκι μαζεμένα.

Κάτι κοιτούσανε γεμάτα περιέργεια, και χασκογέλαγαν και ο παπάς πλησίασε να δει.

Είχαν κολλήσει δυό σκυλιά που ερωτεύονταν, σ'; ένα σκοπό που η φύση τα είχε τάξει, και ήταν φυσικά περίεργο φαινόμενο για τα χαμίνια κάθε γειτονιάς.

Όμως ο μαυροφορεμένος ρασοφόρος εκεί τρελάθηκε εντελώς.

Χάνοντας κάθε έλεγχο γεμάτος αγανάχτηση, σήκωσε την ομπρέλα και άρχισε να κοπανάει τα παιδιά, που σκόρπισαν φωνάζοντας αλαλιασμένα.

 Και τότε άρχισε αφρίζοντας, αδίστακτα να κοπανάει άγρια τα σκυλιά που σπάραζαν βογκώντας από πόνο στην οργισμένη κλοτσοπατινάδα του παπά.

Τον έβρισκες ολομόναχο πολλές φορές σε περιπάτους μακρινούς μες τα χωράφια με ανοικτούς δρασκελισμούς να προχωράει με βήμα γρήγορο και με την φάτσα πάντα αγριεμένη.

 Μία Μαρτιάτικη βραδιά εκεί που επέστρεφε, κι ακολουθούσε ένα μονοπάτι, σ'; εκείνο το απόκρημνο φαράγγι , πάνω απ΄τη σιδερένια γέφυρα του τραίνου ακριβώς, για να γυρίσει στο χωριό, τον έπιασε ένα δυνατό βροχο-χαλάζι.

Ούτε ένα καταφύγιο στο δρόμο, και που σε δέντρο να ζυγώσεις μέσα στη φοβερή αστραποβροντή.

 Σφύριζε και λυσσομανούσε ο αέρας , τραβώντας απ΄τα μουσκεμένα ράσα τον

παπά, γεμίζοντας τα'; αυτιά του με βουή και με αχό την ταραγμένη του ψυχή.

Ξεσκούφωτος δίχως το καλυμμαύχι, του χτύπαγε το κούτελο η καταιγίδα, κι ήτανε τέτοιος ο χαλασμός  που δεν μπορούσε πια ούτε να κινηθεί.

Έτσι δεν το κατάλαβε πως είχε φτάσει πια σ'; εκείνο το μαντρί.

Άλλες φορές ποτέ δεν πέρναγε από εκεί, άλλαζε πάντα δρόμο, γιατί εκείνη η τσαπερδόνα η χαζούλα η βοσκοπούλα, χουνέρια του έκανε πολλά και τον περιγελούσε.

Σε κάποια μάλιστα γιορτή μεγάλη στο χωριό έξω απ'; την εκκλησία, του είχε αφελέστατα ζητήσει να την κάνει Παπαδιά.

Έτσι από τότε της έμεινε το παρατσούκλι Παπαδιά.

Όμως τούτη την ώρα ποιος τα λογάριαζε όλα αυτά, μέσα σε τούτο τον μεγάλο χαλασμό, κι έτρεξε προς τα εκεί για να βρει καταφύγιο.

Δεν σάλεψαν καθόλου τα μαντρόσκυλα, καθώς πλησίαζε το ξύλινο καλύβι.

Δρασκέλισε μια πέτρα που είχε για κατώφλι, και έφτασε στην πόρτα που ήτανε μισάνοιχτη.

 Ετοιμαζότανε να μπει ο ιερέας, όταν στο μισοσκόταδο στο βάθος της καλύβας, διέκρινε δύο γυμνά κορμιά σε σφιχταγκάλιασμα.

Το ένα το γνώρισε , ήταν η βοσκοπούλα που την φωνάζαν  Παπαδιά.

Τραβήχτηκε  δίχως να πάρουν είδηση την παρουσία του, κι αμέσως πάλι ο διάολος άρχισε να του τριβελίζει το μυαλό.

Στην διπλανή την πρόχειρη αποθηκούλα με τις στοιβαγμένες πέτρες, και με τους τσίγκους από ανοιγμένους τενεκέδες για σκεπή, βάζανε πάντα οι τσοπάνηδες από του κοπαδιού το κούρεμα το μαλλί, για να το ξάνουνε αργότερα και να το γνέψουνε, πριν το υφάνουνε σε κάποιο αργαλειό.

Χωρίς να χάσει χρόνο, ένα άρπαξε μεγάλο τσουβάλι με μαλλί από  την αποθήκη,

του έβαλε φωτιά με το τσακμάκι του, και το  σπρωξε με φόρα πάνω στα αγκαλιασμένα και γυμνά κορμιά κλειδομανταλώνοντας μάλιστα απ' έξω και την πόρτα.

Λαμπάδιασε ο τόπος όλος .

 Αρπάξανε μες την καλύβα οι κουρελούδες που υπήρχαν για στρωσίδια κι έπειτα αμέσως η ξύλινη με φτέρες σκεπασμένη οροφή.

 Καιγόντανε σε λίγο σαν λαμπάδες τα γυμνά κορμιά, κι όταν κατάφεραν ν' ανοίξουνε την πόρτα, αλαφιασμένοι στο σκοτάδι τρέχοντας, βρεθήκανε να πέφτουν στο γκρεμό.

Το άλλο πρωί βρεθήκανε μισοκαμένοι, κάτω στη βάση της  σιδερένιας  γέφυρας σε βάθος 300 μέτρων

 Ο διαβολόπαπας  αρνήθηκε να τους κηδέψει, γιατί τάχατες λέει αυτοκτόνησαν και μάλιστα ότι το έκαναν να διαιωνίσουν την μεγάλη ηδονή.

Την  Κυριακή στο κήρυγμα ξεσάλωσε, μιλώντας για το ΄΄ου μοιχεύσεις΄΄ για Θεία δίκη, κι ένα μυστηριώδες χέρι που έστειλε στο παράνομο ζευγάρι την δίκαια τιμωρία, κι εν ώρα αμαρτίας στην καταστροφή.

Σαν σχόλασε όμως η εκκλησία, δυο χωροφύλακες δεν τον αφήσανε για να μοιράσει αντίδωρο.

Τον φώναξαν να βγει για λίγο έξω και τον συνέλαβαν.

Κάποιος γεροζητιάνος  σ΄ένα  χαντάκι κουρνιασμένος κείνη την ώρα του κατακλυσμού, είχε δει τα πάντα και δια όρκου τα ομολόγησε.

Δικάστηκε ισόβια ο παπάς, και η γέφυρα του τραίνου, που από κάτω βρέθηκαν καμένα τα νεκρά κορμιά, πήρε από τότε τ' όνομα της βοσκοπούλας , που όλοι τότε την φωνάζαν Παπαδιά.

Ο μπάρμπα Αντώνης ο μοναδικός καφετζής,, μπακάλης, τηλεφωνητής, ιεροψάλτης, και πρόεδρος  εκείνου του χωριού, που μου διηγούτανε αυτή την ιστορία κάποιο βράδυ, εκείνα τα χρόνια της θητείας μου εκεί, κατέληξε γεμίζοντας και πάλι το ποτήρι του.

 Ήτανε φίλε άνθρωπος περίεργος που ίσως δεν του αρέσαν οι γυναίκες, έτσι έλεγε κι ο μακαρίτης ο πατέρας μου,  όπου τον είχε ζήσει από κοντά.

Β.Μ 

Διαβάστε περισσότερα...

Η πάλαι ποτέ Ιερά Μονή της Αγιάς στη Μεσσηνία - (χωριό Μεταξάδα ή Σαπρήκι).!!!

Στην έγκριτη τριμηνιαία έκδοση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, ΘΕΟΛΟΓΙΑ (τεύχος: Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2015), δημοσιεύεται μια πολύ εμπεριστατωμένη και ιστορικά τεκμηριωμένη έρευνα του θεολόγου και ακούραστου ερευνητή Παναγιώτη Γλιάτα για ένα ιστορικό μνημείο των Δυτικών Κοντοβουνίων με   τον τίτλο: Η πάλαι ποτέ Ιερά Μονή της Αγιάς στη Μεσσηνία. (χωριό Μεταξάδα ή Σαπρήκι). 

Μέρος γενικότερης έρευνας της περιοχής που έλειπε από την ελληνική Ιστοριογραφία και για την οποία πρέπει να κοπίασε πάρα πολύ ο συγγραφέας της. Καθώς παραθέτει άπειρα στοιχεία και από πολλές πηγές.

Γραμμένη σε άψογη και γλαφυρή γλώσσα θα μπορούσε να τυπωθεί σε βιβλίο με τη χορηγία κάποιου  φορέα για να διαβαστεί από ένα ευρύτερο κοινό της περιοχής.  Μήπως και περισωθεί κάτι από ένα θέμα ιστορικής κληρονομιάς που κινδυνεύει να σκεπαστεί από τη σκόνη του χρόνου. Εγώ λόγω της πίεσης χώρου που έχουν τούτα δω τα διαδικτυακά, θα περιοριστώ σε μια δειγματοληπτική ανθολόγηση της έρευνας για να πάρετε κάποια ιδέα, παραβλέποντας τις συνοδευτικές παραπομπές και σημειώσεις.

Σημείωση: Αγιά λέγεται η τελευταία κορυφή της οροσειράς Αιγαλέο ή Αιγάλεω που πιάνει από την Κυπαρισσία μέχρι τη Χώρα και βρίσκεται πάνω από το χωριό Μουζάκι. Ακριβώς στους από πίσω πρόποδες στο χωριό Μεταξάδα ή Σαπρήκι βρίσκεται το εν λόγω μοναστήρι.

 «…..Την παλαιότερη γραπτή αναφορά για την μονή τη συναντάμε στα αρχεία Grimani κατά την περίοδο της Δεύτερης Ενετοκρατίας (1685- 1715). Για τους Ενετούς η  Πελοπόννησος ήταν μία πλούσια επαρχία και προσφιλής κτήση και έτσι οργάνωσαν μεθοδικά τα θεμέλια της κυριαρχίας τους. Μία από τις πρώτες κινήσεις τους ήταν η απογραφή του πληθυσμού των κατακτημένων περιοχών και κάθε άλλη που θα τους βοηθούσε στο έργο τους,  μεταξύ αυτών και η  καταγραφή της εκκλησιαστικής περιουσίας.  Σύμφωνα με τα όσα μας παρουσιάζουν τα αρχεία αυτά, οι αρχιερείς, οι ιερείς  και  οι μοναχοί καλούντο συχνά να αναφέρουν την ιδιοκτησία που κατείχαν όχι μόνο για τις μητροπόλεις, τις  εκκλησίες ή τα μοναστήρια  που προΐστανται αλλά και για  τα φυσικά πρόσωπα που είχαν σχέση με αυτά. Απογράφοντας συχνά και ενημερώνοντας τη διοίκηση για την εκκλησιαστική περιουσία τους, ο Γενικός Προβλεπτής ήταν σίγουρος ότι θα λαμβάνει τους  οριζομένους φόρους.

Εξ αιτίας αυτής της πολιτικής συναντάμε και το μοναστήρι της Αγιάς στο οποίο αναφέρεται ο επιχώριος επίσκοπος ο Ανδρούσης Παρθένιος καθώς υπάρχουν αναφορές του ιδίου για την εκκλησιαστική κατάσταση της επαρχίας του. Να τονίσουμε εδώ πως σε σχέση με τον όμορο του Μητροπολίτη Χριστιανουπόλεως Αθανάσιο είναι εμφανώς περιεκτικότερος, μα παρ όλα αυτά οι πληροφορίες του μας είναι πολύτιμες.

Διοικητικά η μονή ανήκει στο τμήμα  (canniere) της Μεθώνης που περιελάμβανε τέσσερις περιοχές του Φαναρίου (κοντά στην σημερινή Ανδρίτσαινα), της Αρκαδιάς (Κυπαρισσίας),  των Ναβαρίνων και της Μεθώνης.

Εδώ ο καταγραφέας  δεν μας παρουσιάζει το μοναστήρι ως παλιό όπως κάνει με το Αντρομονάστηρο για το οποίο λέει χαρακτηριστικά: «από την Ανδρούσα απάνω είναι το Ανδρών μοναστήρι και είναι κοινόβιον, το οποίον μοναστήρι είναι χτισμένο από τον καιρόν των χριστιανών βασιλέων των Ρωμεων». Αναφέρει όμως ότι δεν είναι σταυροπηγιακό και αποκλείει εντελώς και η περίπτωση να ανήκει ως μετόχι σε κάποια άλλη μονή.

Η δυσπιστία των ενετών στα απογραφικά στοιχεία που απέστελλε ο Ανδρούσης είναι εμφανής. Έτσι συναντάμε αρκετές φορές την επισκοπή Ανδρούσης στα αρχεία με μικρές συμπληρώσεις κάθε φορά. Αντίθετα με τον Χριστιανουπόλεως που ως φαίνεται εκ του χαρακτήρος του δεν είχε σκοπό να αποκρύψει στοιχεία και έτσι από την πρώτη απογραφή του είναι αναλυτικός.

Η περιουσιακή κατάσταση της μονής Αγίου Γεωργίου «εις το Τερριτόριο της Αρκαδίας..  στο σύνορο του χωριού Σαπρήκι …» όπως μας την παραδίδουν τα αρχεία έχει ως εξής:

 «Εις το σύνορο του χωριού Σαπρήκι τιμώμενο εις το όνομα του Αγίου Γεωργίου και έχει εκει όπου είναι το Μοναστήρι χωράφια ζευγαριού ενός.

Έχει και αμπέλια ξηναριών ήκοσιπεντε και άλλον αμπέλι ξηναριών ήκοσι και είναι φυτία.

Έχει και εις το χωριόν Σαπρίκι χωράφια ζευγαριού ενός και εις την Βεριστηά χωράφι ένα και εις το χωριόν Μανιάκι χωράφι ένα και εις του Πεδεμένου χωράφια κομάτια δύο έχει και εις το ρέμα των Κοτρονέων ένα μύλο και μήα νεροτριβή.

Έχει εις το τερριτόριον του Νεοκάστρου είς το σύνορο της Λιγούδιστας αμπέλια ξυναριών τριάντα και άλλον αμπέλι ξηναριών πενήντα.

Έχει και ελιαίς εις τον τόπον τους ρίζαις επτά.

Έχει και σπίτια δύο με την περιοχή τους

Έχει και εις την Καβελαρία ελιαίς ευδομήντα με τον τόπον τους

Έχει και εις τον τόπον Ντρέστενα χωράφια ζευγαριών δυο και ελιαίς ρίζαις έντεκα και αμπέλια ξηναριών  τεσσάρων.

Έχει και άλλα χωράφια όπου έχει εις τον τόπον της Λιγούδιστας όπου ονομάζεται Σπηλιά και είναι ήμερα και άγρια βατζελιών τα οποία έδωσε ο αφέντης ο Μαρί Μικέλις».

 Ο «Μαρί Μικέλις» (Marin Michiel) παραχώρησε τα κτήματα αυτά στη μονή προφανώς με σκοπό την είσπραξη του έγγειου φόρου όπως έκαναν σε πολλές περιπτώσεις οι Ενετοί. Παραχωρούσαν τα εγκαταλελειμμένα κτήματα, όχι μόνο σε μονές αλλά και σε εποίκους που έφερναν από άλλα μέρη της Ελλάδας με σκοπό την είσπραξη του φόρου αυτού και την ενδυνάμωση της αγροτικής παραγωγής.

 «……….Η πυρπόληση της μονής ¨παρά τῶν ἐχθρῶν¨ , που αναφέρει ο Ανδρούσης συνέβη κατά την περίοδο της παρουσίας  του Ιμπραήμ στη Μεσσηνία  και μάλλον αμέσως μετά την ιστορική μάχη στο παρακείμενο Μανιάκι. Άμεση αναφορά ή περιγραφή για το χρόνο και το γεγονός αυτής της καταστροφής δεν έχουμε όμως θα ήταν αδύνατο αν η μονή είχε καταστραφεί πριν την έλευση του οι καπεταναίοι Π. Κεφαλάς, Αθ. Καπιτανάκης, Πιέρος Βοϊδης (Μαυρομιχάλης)  και Α. Γυφτάκης που είχαν μεταβεί στο Μανιάκι να πολεμήσουν στο πλευρό του Παπαφλέσσα να του πρότειναν να φύγει από την θέση Ταμπούρια και να προτημήσει αυτή στη μονή της Αγιάς «…ὡς καταλληλωτέρα τῷ ὄντι και ὀχυρά», όπως αναφέρει ο Φραντζής.
 Κατά το Φωτάκο οι καπεταναίοι πρότειναν «…ὅτι καλά ἦτο νά φύγωμεν κατά τό μέρος τῆς Ἁγιάς ὅτι οἱ καβαλαραῖοι ὀλίγους θά σκοτώσουν ἀπό ἡμᾶς, ἔχομεν τό βουνόν βοηθόν, στεκόμεθα εἰς τά ριζώματα καί πολεμοῦμεν.» 
Οι Τριφύλιοι καπεταναίοι πριν μεταβούν στο Μανιάκι,  είχαν στρατοπεδεύσει στο απέναντι χωριό Σαπρίκι και από εκεί εκλήθησαν από τον Παπαφλέσσα να μεταβούν στα Ταμπούρια που ήταν και αυτός, επομένως γνώριζαν καλά την θέση της μονής και τις ευκαιρίες που τους προσέφερε το βουνό της Αγιάς.

            Αν η μονή ή το βουνό είχαν καεί πιο πριν, δεν θα γινόταν τέτοια πρόταση από τους Καπετάνιους και ίσως να πρότειναν ένα καλύτερο μέρος στην περιοχή αυτή των Κοντοβουνίων. Τ
ο δασώδες της Αγιάς, η φυσική και τεχνιτή οχύρωση της μονής θεωρήθηκε ως η καλύτερη πρόταση από τους μετ’ ολίγον θυσιασθέντας αυτούς  Έλληνες. 
Ο σύγχρονος των γεγονότων αυτών και γνώστης της περιοχής  Αμβρόσιος Φραντζής επίσης αναφέρει:
«Ἐάν ὁ Γρηγόριος Δικαῖος  ἤθελεν ἀποδεχθῆ τό νά μεταβῶσιν εἰς τήν Ἁγιά, ὄχι μόνον δέν ἤθελον ἀφανισθεῖ οἱ Ἕλληνες καί αὐτός ὀ ἴδιος, ἀλλ’ ἤθελον προξενήσει πολλήν θραῦσιν καί ἀφανισμόν εἰς τούς ἐχθρούς, ἦτον δέ ἡ ὀχύρωσις τῆς Ἀγιᾶς καταλληλωτέρα ἀκόμη καί διά τῶν ἐχθρικῶν στρατευμάτων τοποθέτησιν, καί τούτων ἐχόντων ἤθελε διαρκῆ ἡ μεταξύ τῶν Ἑλλήνων καί τῶν ἐχθρῶν  μάχη, ὥστε ὄχι μόνον δὲν ἤθελον δραπετεύση οἱ περισσότεροι Ἕλληνες (ὡς καί ἐδραπέτευσαν οἱ πλείονες ὑποπτεύοντες τόν ἀφανισμόν τῶν διά τοῦ ἀκαταλλήλου τῆς θέσεως τοῦ Μανιακίου, καθώς ἔγινεν εἰς τούς μείναντας), ἀλλ’ ἤθελον προφθάση ἐγκαίρως καί τά μετά ταῦτα πρός βοήθειαν ἐρχόμενα στρατεύματα, ἀριθμούμενα ὑπέρ τούς 1800 Ἀρκαδίους (Τριφυλίους) Καρυτινούς, καί Φαναριώτας, οἵτινες ἔφθασαν τρεῖς ὥρας ὕστερον μετά τήν μάχην εἰς τήν Μάλην (κώμην τῆς ἐπαρχίας Τριφυλίας) χωρίς νά φανῶσιν ὠφέλιμοι εἰς τό μηδέν, καθότι εἶχον καταθραυσθῆ τότε οί Ἕλληνες παρά τῶν ἐχθρῶν».

            Αμέσως μετά την ιστορική μάχη στο Μανιάκι ο στρατός του Ιμπραήμ που είχε το στρατόπεδό του στο πλησιόχωρο της μονής και των Ταμπουριών χωριό Σκάρμηγκα ακολούθησε διαφόρους δρόμους για να φτάσει στην Κυπαρισσία (Αρκαδιά). 

Ο κυριότερος φυσικός δρόμος, Σκάρμηγκα – Αρκαδιά, την εποχή εκείνη, ήταν μέσα από την κοιλάδα της Μεταξάδας ακολουθώντας τις ανατολικές υπώρειες της οροσειράς του Αιγαλέο προς βορρά φτάνοντας στη Μάλη, όπου έγινε μία συμπλοκή μεταξύ των προαναφερθέντων Ελλήνων και των Αιγυπτίων και από κει στην Κυπαρισσία.  
Ως εκ τούτου πέρασε και από το μοναστήρι.

Τις παραμονές της μάχης του Μανιακίου ο Παπαφλέσσας είχε ορίσει ως παρατηρητήρια τις κορυφές της Αγιάς,της Αμυγδαλίτσας  και του Μαγκλαβά για την παρακολούθηση των κινήσεων των στρατευμάτων του Ιμπραήμ.

 Είχε δε δώσει εντολή την νύχτα να ανάβουν φωτιές, στα τρία αυτά βουνά, ώστε ο Ιμπραήμ να τις βλέπει και να θεωρεί ότι ο αριθμός των Ελλήνων είναι πολλαπλάσιος. 

Η στρατηγική σημασία της μονής και της κορυφής της Αγιάς, δεν μας είναι γνωστή μόνο από τα γεγονότα στο Μανιάκι αλλά και από το στρατόπεδο που έφτιαξαν εκεί οι Έλληνες, λίγο καιρό μετά την απόβαση του Ιμπραήμ στο Ναβαρίνο. 

Έτσι και κατά το επόμενο διάστημα,  η Αγιά χρησίμευε ως παρατηρητήριο για την προστασία των χωριών των Κοντοβουνίων και των πεδινών χωριών, καθώς επίσης, και για την ενημέρωση των καπεταναίων. 

Σε αναφορά των κατοίκων της Λιγούδιστας προς τον «Έκτακτον Επίτροπον» Α. Τζούνη οπού είχε μεταβεί εκείνες τις μέρες στην Ζούρτσα, αναφέρουν μεταξύ άλλων:

«…Ἡμεῖς ἐνταῦθα ἀγρυπνοῦμεν ἐπάνω (ενν. το βουνό της Αγιάς) εἰς τάς βάρδιάς μας ἐπειδή εἶναι πολλαί αἱ φαμίλιαι καί κατοικοῦν ἔσωθεν εἰς τάς χώρας(η Χώρα) καί τά λοιπά χωριά….»

………………………………………………………………

πηγή

Διαβάστε περισσότερα...

1825 - Αιχμάλωτοι (Σκαρμιγκαίοι ) του Ιμπραήμ στο στρατόπεδο του Σκάρμιγκα

1825 - Αιχμάλωτοι του Ιμπραήμ στο στρατόπεδο του Σκάρμιγκα 

Διαβάστε περισσότερα...

Η παλιά μας βρύση - Σαν πας Μαλάμω'μ για νερό... στη βρύση θα σε καρτερώ.

Αν η Μαλάμω ανταποκριθεί στο κάλεσμα του καλού της και πάει στη βρύση να γεμίσει τη στάμνα της όταν αυτός θα ποτίζει το άλογό του, ίσως ανταλλάξουν και ένα γλυκό φιλάκι.

Εάν ήθελε να του κάνει ένα καψονάκι, να τον ''στήσει'', έτσι για να δοκιμάσει την αγάπη του και πήγε στο ραντεβού μερικές δεκαετίες αργότερα, τότε σίγουρα δε θα βρήκε ούτε τον καλό της, μα ούτε και τη βρύση γιατί  ο εκσυγχρονισμός του αγροτικού οδικού μας δικτύου την κατέστρεψε πλήρως...την ισοπέδωσε

Δεν υπολόγισε την εξέλιξη. Τον πολιτισμό.

 Δε φαντάστηκε η καψερή οτι θα ρθει καιρός που δε θα χρειάζεται να πάει στη βρύση να γεμίσει τη στάμνα της, γιατί το νερό θα υπάρχει μέσα στο σπίτι της και με μια κίνηση του χεριού, στρίβοντας ένα διακόπτη, θα έχει όσο νερό θέλει.
Ούτε η Μαλάμω μπορούσε να σκεφτεί τέτοια πράματα εκείνο το καιρό, μα ούτε και εμείς σήμερα που ζούμε στην εποχή της τεχνολογίας και της ταχύτητας μπορούμε να σκεφτούμε τι θα μας ξημερώσει αύριο.

Καθημερινώς κάτι καινούργιο μπαίνει στη ζωή μας και εμείς παθιασμένοι και αχόρταγοι καταναλωτές όπως έχουμε καταντήσει, το αρπάζουμε, το βάζουμε στο κομοδίνο, πετάμε το παλιό που μέχρι χτες ήταν καινούργιο και σε λίγο καιρό, κοιτάμε με νοσταλγία στις αντίκες όλα αυτά που θεωρήσαμε άχρηστα και πετάξαμε.
Όπως με νοσταλγία αναπολούμε  αυτές τις παλιές βρύσες τις χορταριασμένες χωρίς νερό οι περισσότερες, που έστεκαν εκεί για να μας θυμίζουν εκείνες τις εποχές και τον ρόλο που έπαιξαν στη ζωή μας.

 Πολλές έχουν χαρακτηρισθεί ''έργα τέχνης'', ψηλές, αριστοκρατικές, με τα καλοπελεκημένα αγκωνάρια και τον περιβάλλοντα χώρο ειδικά διαμορφωμένο να εξυπηρετεί τις ανάγκες του χωριού. 

Ωραία πέτρινα σκαλοπάτια, ειδικά πεζούλια να ακουμπάνε τις στάμνες και τις βαρέλες για να τις ζαλώνονται εύκολα, τσιμεντένιες γούρνες για το πότισμα των ζώων και χτιστές σκάφες για το πλύσιμο των ρούχων.

 Οι βρύσες αυτές ήταν ακόμα τόπος ξεκούρασης των οδοιπόρων, των περαστικών που έβρισκαν λίγη δροσιά και ανακούφιση με το δροσερό νεράκι.
Η δική μας  παλια βρύση όπως την έλεγαν από τον τρόπο που  ήταν  φτιαγμένη, δείχνει οτι εξυπηρετούσε  ανθρώπους και ζώα. 

;Hταν πολυσύχναστη γιατί το τρεχούμενο νεράκι της ήταν πάντα δροσερό και την προτιμούσαν όχι μόνο από τις κάτω γειτονιές, αλλά θυμάμαι γυναίκες από την κορυφή του χωριού  που έρχονταν να πάρουν νερό.

Τις Κυριακές, μετά την εκκλησία, οι γυναίκες έφευγαν σκυφτές και βιαστικές για το σπίτι να ετοιμάσουν το φαγητό. 

Οι άντρες έμεναν,στα μαγαζιά για καφεδάκι, ουζάκι, για καμιά πρέφα μέχρι να έρθει η ώρα του φαγητού. 

Οι γεροντότεροι κάθονταν παρέες-παρέες και οι νεότεροι έκοβαν βόλτες πάνω-κάτω πέρα- δώθε στον κεντρικό δρόμο. 

Είχε πολύ κόσμο τότε το χωριό.

Συνήθως τις Κυριακές ερχόταν και κάποιο τρακτέρ η καμιά φρέζα με είδη μαναβικής. 

Ντομάτες, λαχανικά, φρούτα, καρπούζια κ.λ.π. 

Οι μεγαλύτεροι από εμάς που είχαν λεφτά αγόραζαν ένα καρπούζι, το έβαζαν κάτω από το σουλινάρι της παλιάς  βρύσης να κρυώσει, το έκοβαν και το έτρωγαν. 

Όταν τελείωναν, πηγαίναμε εμείς οι πιτσιρικάδες και "περιλαβαίναμε" τις φλούδες. 

Εάν είχε μείνει λίγο κόκκινο σε κάποιο κομμάτι, γινόταν πόλεμος για το ποιος θα το πάρει, αλλά και τις υπόλοιπες ( φλούδες ) τις κάναμε γυαλί. 

Μόνο το απέξω, το πράσινο έμενε.

Με την ίδρυση του πρώτου υδραγωγείου στα 1957περίπου τοποθετήθηκε μία κοινόχρηστη βρύση σε κάθε γειτονιά και στον κεντρικό δρόμο του χωριού που και αυτές έγραψαν την δική τους ιστορία και θα αναφερθούμε κάποια στιγμή 

Δικαιολογημένα ο λαός θέλησε να τις κάνει σημείο αναφοράς στη ζωή του κάθε χωριού, για όμορφες γραφικές συνήθειες, τόπο για ειδύλλια, για νεανικά σκιρτήματα και χτυποκάρδια, μέχρι απόκοσμες παραδόσεις και θρύλους για αερικά, νεράιδες και ξωτικά.
Όλα αυτά όμως με τον καιρό χάθηκαν και η ομορφιά τους ξεθώριασε.

Οι βρύσες ''μετακόμισαν'' μέσα στα σπίτια, οι μπουγάδες χώθηκαν στα πλυντήρια, ζώα πια δεν υπάρχουν στις αυλές και στα κατώγια για να ξεδιψούν στη βρύση.
Έτσι, οι παλιές αυτές βρύσες, ρημάχτηκαν από τον χρόνο.
Τα σύγχρονα δίκτυα διανομής νερού αφαίρεσαν την χρησιμότητά τους.
Άρχισαν να ερημώνουν, να μαραζώνουν, να στερεύουν από την αδιαφορία και την εγκατάλειψη, χάνοντας έτσι τη δόξα και την ομορφιά τους και τελικά την ολική καταστροφή τους από τους τοπικούς άρχοντες της εποχής προς χάρι του εκσυγχρονισμού της αγροτικής οδοποιίας 
Ο λαός, τους εμπιστεύτηκε την τύχη του χωριού του, της πόλης του και αυτοί έπρεπε να σεβαστούν, να εκτιμήσουν και να φανούν αντάξιοι της εμπιστοσύνης που τους έδειξαν. 

Αισθάνθηκαν δυνατοί, αλαζόνες και επειδή είχαν μια σφραγίδα στα χέρια τους, αποφάσιζαν και υπέγραφαν χωρίς να ρωτήσουν κανέναν.
Ίσως κάποια στιγμή πρέπει να ξανακτίσουμε την ιστορία μας 
Φυσικά με σεβασμό στην παράδοση, γνώση και γούστο για να αποκατασταθεί ένα παλιό κατασκεύασμα στην αρχική του μορφή αν και οι καιροί είναι δύσκολοι και τα οικονομικά περιθώρια στενεύουν
Απαιτείται συνεργασία με ειδικούς να μελετήσουν, να σχεδιάσουν, να συμβουλέψουν και να κατευθύνουν τον μάστορα, που θα πρέπει κι αυτός με τη σειρά του να έχει στο αίμα του την τοπική παράδοση και την φαντασία των παλιών μαστόρων.
Χρειάζεται γνώση της παλιάς νοοτροπίας και φαντασία για να αποτυπωθεί η παλιά μορφή του έργου.
Ευτυχώς, όλα αυτά, έχουν μείνει στο χρονοντούλαπο των αναμνήσεών μας, ανεξίτηλα, όπως τα είχαμε γνωρίσει και αγαπήσει, με τη μορφή που τους είχαν δώσει οι παλιοί μαστόροι που τα έφτιαξαν.
Αυτές οι βρύσες, τα μισογκρεμισμένα ξωκλήσια, οι θολωτές εξώπορτες, οι πέτρινες πεζούλες, οι φούρνοι, τα πηγάδια είναι η κληρονομιά μας. 

Είναι η ιστορία μας, είναι το χτες.

Εάν χάσουμε το χτες, δε θα έχουμε αύριο.

Β.Μ

Διαβάστε περισσότερα...

ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ - ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΕΙΣ ! 1963 -1964: Στην πρώτη τάξη του δημοτικού

– Στις 20 Ιανουαρίου του 1964 Λύντον Τζόνσον ορκίζεται 36ος πρόεδρος των ΗΠΑ.
– Στις 15 Οκτωβρίου στη Σοβιετική Ένωση ο Νικίτα Χρουστσόφ ανατρέπεται και ο Λεονίντ Μπρέσνιεφ αναλαμβάνει γενικός γραμματέας του κόμματος.
– Την ίδια χρονιά αποφασίζεται η ίδρυση της Οργάνωσης για την απελευθέρωση της Παλαιστίνης.
– Απονέμεται το βραβείο Νόμπελ στον ηγέτη των μαύρων Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ για τον αγώνα του κατά των φυλετικών διακρίσεων μέσω κοινωνικής ανυπακοής και χωρίς την χρήση βίας.
-Στη χώρα μας – μια μικρή κουκίδα τον παγκόσμιο χάρτη- διεξάγονται εκλογές. Πρώτο κόμμα αναδεικνύεται η Ένωση κέντρου με ποσοστό 52,71% με δεύτερο την ΕΡΕ με ποσοστό 35,26%.

Αυτή τη χρονιά σ΄ένα ημιορεινό  χωριό της Μεσσηνίας  – ανύπαρκτο ίσως στον παγκόσμιο χάρτη – έξι παιδιά ξεκινούν το σχολείο και την πορεία τους στην περιπέτεια της γνώσης, της μάθησης και της ζωής.
Δεν γνωρίζουν τίποτα από τα παραπάνω.  
Στο χωριό τους δεν υπάρχει ακόμα ούτε ηλεκτρικό! 
Στα πρώτα σχολικά τους χρόνια διαβάζουν τις νύχτες με την λάμπα του πετρελαίου. 
Παιδιά αγροτών όλοι τους. 
Γονιών απ’ αυτούς που ήταν γεμάτος τότε ο τόπος μας: με σκληρά και ροζιασμένα χέρια, με ηλιοκαμένα και τραχιά πρόσωπα. 
Παιδιά εξοικειωμένα με τη φύση, το σκοτάδι, τα ζώα, τα καιρικά φαινόμενα. 
Παιδιά στα οποία ο τρύγος, το μάζεμα των ελιών, ο θερισμός είναι τα «παιχνίδια» τους, πολύ πριν από τη φοίτηση τους στο δημοτικό!
Το χωριό είναι ημιορεινό και κακοτράχαλο, οι ορίζοντες του περιορισμένοι. 
 Ένας στενός χωμάτινος επαρχιακός δρόμος το χωρίζει σχεδόν στη μέση.
 Σχεδόν κανένα από τα παιδιά δεν είχε τη δυνατότητα να ταξιδέψει έξω από την περιοχή μας . 
Μαθαίνουν για τη χώρα μας μέσα από τους τεράστιους χάρτες που είναι κρεμασμένοι στους τοίχους του σχολείου!

 Το 1964 ιδρύεται το πανεπιστήμιο Πατρών και η φιλοσοφική σχολή Ιωαννίνων!

Για τα παιδιά η πρώτη τους τάξη στο δημοτικό σηματοδοτείται από μια εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. 
Ο Ευάγγελος Παπανούτσος σε συνεργασία με τον Ιωάννη Κακριδή εκπόνησαν την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1964. 
 Καθιερώνεται υποχρεωτική εννεαετής φοίτηση, δωρεάν παιδεία, και εισάγεται για πρώτη φορά το Λύκειο.
 Στα σχολεία παρέχονται δωρεάν συσσίτια στους μαθητές.
Στην πορεία της ζωής τους τα παιδιά, ενήλικοι πολίτες και γονείς οι ίδιοι, θα βιώσουν πολλές «μεταρρυθμίσεις» στην παιδεία! 
Ουδέποτε σ’ αυτή τη χώρα καταφέραμε να συνεννοηθούμε: ποια παιδεία, ποιους πολίτες, και ποια πολιτεία θέλουμε! 
Από την εδραίωσή του ακόμα το ελληνικό κράτος, δεν έδωσε απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα.

Στις 18 Σεπτεμβρίου του 1964 στην Μητρόπολη Αθηνών παντρεύεται ο νεαρός βασιλιάς της χώρας Κωνσταντίνος την 18χρονη πριγκίπισσα της Δανίας Άννα – Μαρία!

Οι καραμέλες και οι σοκολάτες είναι άγνωστες γεύσεις στα παιδιά εκείνες τις εποχές. 
Δεν είναι τυχαίο που στα περισσότερα, ακόμα και σήμερα, οι γευστικοί τους κάλυκες εξακολουθούν να έχουν ιδιαίτερη «ευαισθησία» στα ώριμα σύκα, στα μικρά και γλυκά μήλα, στα μοσχάτα σταφύλια, στα βατόμουρα και στα κούμαρα
Το ρύζι πουλιέται στα μπακάλικα του χωριού μέσα από τσουβάλια και το κρέας είναι φαγητό για τις «μεγάλες γιορτές». 
Το μπακάλικο του χωριού, είναι συνάμα και καφενείο, είναι ο χώρος που μερικά χρόνια αργότερα θα κάνει και χρέη κινηματογράφου 
Το χωριό ήταν φτωχό, έτσι ευκαιρίες για διασκέδαση ήταν τα πανηγύρια και οι γάμοι. 
Όλοι οι κάτοικοι του χωριού είχαν την ευκαιρία να ξεδίνουν από τα βάσανα και να το ρίχνουν έξω, σ’ αυτές τις σημαντικές για την εποχή κοινωνικές εκδηλώσεις.
Στα χρόνια που ακολούθησαν «σταθμοί» για τις εμπειρίες των παιδιών αποτέλεσαν η έλευση τής τηλεόρασης  στο χωριό τους, και  αργότερα του ηλεκτρόφωνου γνωστό ως τζούγκ μπόξ.

 Το 1964 γυρίζεται η γνωστή ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη «Ζορμπάς» βασισμένη στο μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη.

Η μύηση στη μαγεία του κινηματογράφου για τα παιδιά διαδραματίζεται στο καφενείο του χωριού! 
Οθόνη είναι τα ράφια του μπακάλικου σκεπασμένα με ένα άσπρο πανί και μια μηχανή προβολής που αγκομαχά και σταματά κάθε τόσο, για να ακολουθήσει ένα τρελό πανδαιμόνιο μέχρι να ανάψουν τα φώτα!
Ακόμα και σήμερα τα «παιδιά», κάθε φορά που θέλουν να χαλαρώσουν και να ξεφύγουν από τη σκληρή πραγματικότητα απολαμβάνουν στην τηλεόραση μια χιλιοπαιγμένη ελληνική ταινία της δεκαετίας του ’60. 
Ίσως γιατί «εκεί» τα πράγματα είναι απλοϊκά και οι ρόλοι τόσο ξεκάθαροι!
 Ο πλούσιος είναι χοντρός και καπνίζει συνήθως πούρο. 
Το αγνό γενναίο παλικάρι, η πτωχή πλην τίμια κοπέλα και ο σατανικός, φιλήδονος πλούσιος που την ποθεί… 
Και πάντα υπάρχει ένα αίσιο τέλος.

1964 : Οι Beatles διανύουν την 21η εβδομάδα στην κορυφή των βρετανικών chart με το τρίτο τους άλμπουμ «A Hard Days Night».

Κανένα από τα παιδιά δεν γνώριζε κάτι για τους Μπήτλς εκείνη την εποχή. 
Κατά ένα παράδοξο τρόπο όμως, χρόνια αργότερα όταν νεαροί στα 18 τους, αρχίζουν να γνωρίζουν τη μουσική, θα είναι πάλι οι Μπήτλς αυτοί που θα εκφράσουν την οργή, την επαναστατικότητα και τον αντικομφορμισμό της νιότης τους.
Σ’ αυτά τα χρόνια που μεσολάβησαν συνέβησαν κοσμοϊστορικά γεγονότα στον παγκόσμιο χάρτη! 
Πόλεμοι, φυσικές καταστροφές, η κατάκτηση του διαστήματος. 
Ασθένειες θεραπεύτηκαν, οικονομικά και πολιτικά συστήματα κατέρρευσαν, τα σύνορα των χωρών μεταβλήθηκαν, η επιστήμη και η τεχνολογία αναπτύχθηκαν στο έπακρο…
Αυτά τα παιδιά που το 1964 πήγαιναν στη πρώτη δημοτικού, ώριμοι άνθρωποι πλέον, αισθάνονται σήμερα περισσότερο από ποτέ την ανάγκη να «αναβαπτισθούν», μέσα απ’ αυτές τις διαδρομές της σκέψης στο παρελθόν. 
Έτσι «επιτρέπουν» στα μικρά «κουτάκια» της μνήμης τους να ανοίγουν – έστω φευγαλέα…

Διαβάστε περισσότερα...

Στα χνάρια του χθές - Το παλιό λεωφορείο

Για να θυμούνται οι παλαιότεροι και να μαθαίνουν οι νεώτεροι !

Ας γυρίσουμε λοιπόν το ρολόι της ιστορίας στα μεταπολεμικά χρόνια  και να περιγράψουμε κάποιες “εικόνες”, σχετικές με το τι συνέβαινε, όταν το λεωφορείο της εποχής εκείνης, ήταν έτοιμο να ξεκινήσει την “Οδύσσειά” του από κάποιο χωριό του νομού μας, με προορισμό κυρίως την Καλαμάτα.
Τα παλιά λεωφορεία λοιπόν τότε ήταν “μακρυμούρικα” μέχρι 14 θέσεων.
Στο πίσω μέρος τους υπήρχε μια μεταλλική σκάλα, που οι αχθοφόροι αρχικά, στη συνέχεια οι εισπράκτορες με τη βοήθεια του οδηγού, ανέβαιναν στην οροφή τους και τοποθετούσαν τις αποσκευές των επιβατών.
Μια διαδικασία αρκετά χρονοβόρα διότι τα λογής πράγματα, θα έπρεπε να δεθούν καλά, γιατί υπήρχε ο κίνδυνος, από τα πολλά “χοροπηδητά” των τροχών των λεωφορείων, πάνω  στους υποτυπώδεις δρόμους της εποχής εκείνης, είτε να χαθούν κατά τη διαδρομή, είτε να καταστραφούν.
Οταν όλα ήταν έτοιμα και το λεωφορείο ξεκινούσε τη διαδρομή του, η εικόνα που παρουσίαζε ήταν πολύ κωμική.

Στην οροφή του κάθε λογής πραμάτεια, από αποσκευές μέχρι και κότες, ενώ από τα παράθυρα φαινόντουσαν άνθρωποι και πολλά οικόσιτα ζώα, κατσίκες, πρόβατα και κ.ά.
 To ταξίδι μέχρι την πόλη μακρύ και επίπονο, που μπορούσε να διαρκέσει για ώρες πολλές.
Οι άνθρωποι προσπαθούσαν να βολευτούν στα σκληρά και άβολα καθίσματα, ενώ σε κάθε λακκούβα που έπεφταν οι τροχοί, ή στις πέτρες που “καβαλούσαν”, ακουγόταν ένα παρατεταμένο ωωχχχ!!.
Tα “ζωντανά” από την πλευρά τους καθισμένα στο πάτωμα του λεωφορείου, περνούσαν και αυτά το δικό τους μαρτύριο.
Οσο δε για τη σκόνη που “σηκωνόταν” από τους χωματόδρομους και που κυκλοφορούσε ελεύθερα μέσα στο λεωφορείο, καθόλη τη διάρκεια του ταξιδιού, αυτό είναι μια άλλη ιστορία…
Κάπως έτσι λοιπόν εξελίσσονταν τα πράγματα την εποχή εκείνη, μέχρι και το 1977 περίπου, όταν οι ιδιοκτήτες τους άρχισαν σιγά-σιγά την αντικατάστασή τους μέχρι και σήμερα που βλέπουμε τα πολυτελή λεωφορεία, τα οποία εξακολουθούν παρά την αύξηση των αυτοκινήτων γενικότερα, να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στο επιβατικό κοινό. Αν και όλα έχουν αλλάξει, υπάρχει κάτι που έχει μείνει αναλλοίωτο στο πέρασμα του χρόνου.
 Αυτό είναι ότι και σήμερα το λεωφορείο διατηρεί την άσβεστη και στενή του σχέση, με την ύπαιθρο και όχι μόνο…

Διαβάστε περισσότερα...

Τα καφενεία στα χωριά μας

Τα ελληνικά καφενεία αποτελούσαν ανέκαθεν κοινωνικό θεσμό. 

Έχουν συνδεθεί με τη ζωή του νεοέλληνα και ήταν κέντρο της κοινωνικής και πολιτισμικής ζωής.

Η όσφρηση γεμάτη από ποικίλες μυρωδιές από καφέ και ούζο. 

Το λουκουμάκι στο πιατελάκι του καφέ με μια οδοντογλυφίδα και δίπλα το ποτήρι με το κρύο νερό. 

Οι γυναίκες απείχαν από τα καφενεία, διότι ήταν περιοχή κυρίως ανδροκρατούμενη. 

Στο καφενείο ο κάθε ένας από το χωριό, θα μάθαινε τα νέα, τι μέλλει γενέσθαι. Θα διάβαζε την εφημερίδα του, να δει τι γίνεται στον κόσμο. 

Τα καφενεία, τότε, θα μπορούσες να τα χαρακτηρίσεις και σαν σχολεία, πολλά μάθαιναν οι νεώτεροι από τους παλιούς, και έδιναν λύσεις στα προβλήματα τους. Ήταν έτσι ένας χώρος χαλάρωσης, τις ατελείωτες ώρες, ειδικά για τους ηλικιωμένους.

Έκτος από ελάχιστες εξαιρέσεις, οι άνθρωποι που σύχναζαν εκεί ήταν πολύ ήρεμοι, απολάμβαναν με αργές κινήσεις τον καφέ τους, κάπνιζαν, έπιναντο κρασί τους,  ούζο, ρακή, κονιάκ ή μπύρα, και έπαιζαν τάβλι, ή χαρτιά. Κουβαλούσαν σχεδόν πάντα στην τσέπη του πανωφοριού τους μια εφημερίδα, πού διάβαζαν με μεγάλη προσοχή.

 Όταν ήταν με παρέα, σχολίαζαν κάποιο γεγονός, οπότε άρχιζε μια συζήτηση γύρω από την πολιτική, τα τελευταία νέα, την ακρίβεια και τα επιτεύγματα της Ιατρικής.

Αγκυροβόλιο ποιητών, μουσικών και διανοουμένων. 

Χώρος μυθικός, τραγουδισμένος. 

Χώρος λαϊκός, για παρέες και μοναχικούς. 

Σημείο συνάντησης, εξέδρα ρεμβασμών και θυμοσοφίας, «πρακτορείο» ειδήσεων, μικρή Βουλή, θέατρο πολιτικών συζητήσεων και αντιπαραθέσεων.

Διαβάστε περισσότερα...

ΦΩΤΟ - Η Ελλάδα μιάς άλλης εποχής

Ιστορίες της χόβολης !!!

Αφιερωμένο στις γυναίκες που με ένα κολοκυθάκι, τρία σέσκουλα, δυο πατάτες κι ένα κρεμμύδι ανάστησαν ανθρώπους, έφτιαξαν πολύτιμες αναμνήσεις ζεστασιάς και αγάπης.*

Απ' το πρωί μες στη βροχή
και μέσα στο λιοπύρι
για μια μπουκιά κι ένα ποτήρι
και δόξα τω Θεώ: 

Φωτογραφίες Μνήμες Παράδοσης

Διαβάστε περισσότερα...